Giáo sư, Hiệp sĩ Nicholas White qua đời

Giáo sư Nick White là Giáo sư Y học Nhiệt đới tại Đại học Oxford (Anh) và Đại học Mahidol (Thái Lan). Ông đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển Đơn vị Nghiên cứu Y học Nhiệt đới Mahidol-Oxford (MORU) tại Thái Lan và Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) tại Việt Nam, dưới sự hỗ trợ từ Quỹ Wellcome.

Từ khi đến Thái Lan vào năm 1980, ông đã hợp tác chặt chẽ với các bệnh viện và chuyên gia bản địa để xây dựng MORU thành trung tâm hàng đầu về nghiên cứu lâm sàng sốt rét và các bệnh truyền nhiễm. Năm 1991, ông tiếp tục mở rộng quy mô hoạt động với việc thành lập OUCRU tại Việt Nam. Dưới sự dẫn dắt của ông, cả MORU và OUCRU đã trở thành những đơn vị nghiên cứu uy tín quốc tế, nổi bật với các thử nghiệm lâm sàng có tính thực tiễn cao trong chăm sóc bệnh nhân.

Giáo sư Nick White được thế giới công nhận là chuyên gia hàng đầu về điều trị sốt rét với những đóng góp làm thay đổi chính sách y tế toàn cầu. Trong bối cảnh tình trạng kháng thuốc gia tăng, ông đã dẫn dắt các thử nghiệm lâm sàng đa quốc gia, tạo tiền đề khoa học cho việc áp dụng rộng rãi thuốc Artemisinin.

Tại Việt Nam, ông cùng các đối tác tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới và Giáo sư Trần Tịnh Hiền, đã xây dựng cơ sở lý luận và bằng chứng khoa học cho việc triển khai các liệu pháp phối hợp dựa trên Artemisinin. Đây hiện là tiêu chuẩn điều trị đối với sốt rét do Plasmodium falciparum, và sử dụng Artesunate đường tĩnh mạch cho bệnh nhân sốt rét nặng. Những phác đồ này đã được áp dụng cho hơn một tỷ người, cứu sống hàng triệu bệnh nhân và tiếp tục định hình thực hành lâm sàng trên toàn thế giới.

Đóng góp của Giáo sư Nick White đối với năng lực nghiên cứu y tế của Việt Nam đã được ghi nhận bởi Tiến sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh:

“Giáo sư, Hiệp sĩ Nicholas White không chỉ là một nhà khoa học xuất sắc, mà còn là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho mối quan hệ hợp tác bền vững giữa Đại học Oxford và Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh. Với sự hào phóng, tầm nhìn và cam kết lâu dài, ông đã góp phần xây dựng một cộng đồng khoa học quốc tế vững mạnh tại OUCRU, dựa trên nền tảng của sự tin cậy và tôn trọng lẫn nhau. Đối với các bác sĩ Việt Nam, ông không chỉ là người thầy, người cộng sự, mà còn là một người bạn tri kỷ gắn bó suốt đời.”

Bên cạnh sốt rét, mối quan tâm khoa học của Giáo sư Nick White còn mở rộng sang nhiều bệnh truyền nhiễm có ý nghĩa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, bao gồm sốt xuất huyết, melioidosis, thương hàn và uốn ván. Trong tất cả các lĩnh vực này, nghiên cứu của ông luôn xuất phát từ quan sát lâm sàng cẩn trọng và tập trung vào các giải pháp thực tiễn nhằm tạo ra tác động lớn nhất đối với kết quả điều trị. Cách tiếp cận thực tế của ông giúp các phát hiện khoa học có thể được áp dụng hiệu quả trong điều kiện thực tế, đặc biệt tại những quốc gia có nguồn lực hạn chế. Trong đại dịch COVID-19, ông cũng tiếp tục có những đóng góp quan trọng cho lĩnh vực y tế.

Giáo sư Nick White đặc biệt coi trọng công tác đào tạo và hợp tác. Trong suốt sự nghiệp của mình, ông đã hỗ trợ và hướng dẫn hàng trăm bác sĩ và nhà khoa học, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu tại địa phương song song với việc thúc đẩy hợp tác quốc tế. Nhiều học trò và cộng sự của ông sau này đã trở thành những nhà lãnh đạo các chương trình nghiên cứu độc lập, phản ánh cam kết lâu dài của ông trong việc xây dựng các mối quan hệ khoa học bền vững và trao quyền cho thế hệ kế cận.

Giáo sư Nick White làm việc tại Nepal từ năm 1974 trong khoảng sáu năm và duy trì mối liên hệ gắn bó với quốc gia này thông qua các chuyến thăm thường xuyên. Trong suốt quãng thời gian dài này, ông đã có những ảnh hưởng tích cực và sâu sắc đối với OUCRU Nepal, đặc biệt trong việc định hình cách tiếp cận hợp tác với các cơ quan chính phủ và tăng cường kết nối quốc tế.

Ông là tác giả hoặc đồng tác giả của hơn 1.300 công trình khoa học được bình duyệt, đồng thời tham gia sâu rộng vào các hội đồng tư vấn quốc tế, trong đó có Tổ chức Y tế Thế giới. Những đóng góp xuất sắc của ông được ghi nhận thông qua nhiều danh hiệu và giải thưởng cao quý, bao gồm việc được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Anh, được phong tước Hiệp sĩ Chỉ huy Huân chương Thánh Michael và Thánh George, Giải thưởng Y tế Toàn cầu Canada Gairdner năm 2010 và Giải thưởng Prince Mahidol của Thái Lan năm 2011.

Sự gắn bó lâu dài cùng sự thấu hiểu sâu sắc bối cảnh địa phương của Giáo sư Nick White đã góp phần tạo nên những thay đổi có ý nghĩa và bền vững trên toàn cầu. Di sản của ông được thể hiện qua các phác đồ điều trị hiện đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới, qua những đơn vị nghiên cứu và mối quan hệ hợp tác mà ông góp phần xây dựng, cũng như qua các thế hệ đồng nghiệp và học trò chịu ảnh hưởng từ công trình khoa học của ông. Ông sẽ luôn được tưởng nhớ với niềm kính trọng, yêu mến và biết ơn sâu sắc, và sự ra đi của ông để lại khoảng trống to lớn đối với những người từng làm việc cùng ông.

OUCRU xin gửi lời chia buồn sâu sắc nhất tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp của Giáo sư, Hiệp sĩ Nicholas White.